ทวีป
ทวีป คือ แผ่นดินขนาดใหญ่ที่แยกจากส่วนอื่น ทั้งนี้ไม่มีการกำหนดขอบเขตที่แน่ชัด แต่มักหมายถึงแผ่นดินที่ใหญ่เกิน 5 ล้านตารางกิโลเมตรและมีน้ำทะเลเกือบล้อมรอบ มักแบ่งเป็น 7 ทวีปของโลก ได้แก่
- เอเชีย 44.6 ล้าน ตร.กม.
- แอฟริกา 30.3 ล้าน ตร.กม.
- อเมริกาเหนือ 24.2 ล้าน ตร.กม.
- อเมริกาใต้ 17.8 ล้าน ตร.กม.
- แอนตาร์กติกา 14.2 ล้าน ตร.กม.
- ยุโรป 9.9 ล้าน ตร.กม.
- ออสเตรเลีย 8.5 ล้าน ตร.กม.
ทวีปดูคล้ายจะสอดคล้องกับแผ่นเปลือกโลก โดยเกือบทุุกทวีปยกเว้นเอเชียอยู่บนแผ่นเปลือกโลกเดียว แต่แผ่นเปลือกโลกไม่ได้แสดงขอบเขตของทวีปเหนือน้ำทะเล โดยแผ่นเปลือกโลกออสเตรเลียมีขนาด 47 ล้าน ตร.กม. แต่ส่วนที่เป็นแผ่นดินที่ใหญ่ที่สุดที่มีน้ำล้อมรอบมีขนาด 7.6 ล้าน ตร.กม. มักนับเป็นทวีปไม่ใช่เกาะ ส่วนกรีนแลนด์มีขนาด 2.1 ล้าน ตร.กม. มักนับเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุดของโลกโดยนับเป็นของประเทศเดนมาร์กในทวีปยุโรป แม้จะอยู่บนแผ่นเปลือกโลกอเมริกาเหนือ เกาะขนาดรองลงมา ได้แก่ เกาะนิวกินี 0.79 ตร.กม. และเกาะบอเนียว 0.75 ตร.กม.
เอเชียและยุโรปมีแผ่นดินติดกันและอยู่บนแผ่นเปลือกโลกยูเรเซียอาจนับเป็นทวีปเดียวกัน ส่วนเอเชียกับแอฟริกามีแผ่นดินเชื่อมถึงกันแคบ 160 กม.ที่คลองสุเอซแต่อยู่คนละแผ่นเปลือกโลก เช่นเดียวกับอเมริกาเหนือและใต้มีแผ่นดินเชื่อมถึงกันแคบ 80 กม.ที่คลองปานามาแต่อยู่คนละแผ่นเปลือกโลก ด้วยเหตุนี้หากนับแผ่นดินที่มีน้ำล้อมรอบหมดและใหญ่กว่า 10 ล้าน ตร.กม. อาจนับได้เพียง 3 ทวีป คือ แอฟริกา-ยูเรเซีย อเมริกา แอนตาร์กติกา
รายชื่อประเทศแยกตามทวีป
- เอเชีย (Asia) (สีแดง) 47 ประเทศ
- กลาง (สหภาพโซเวียตเดิม, Former Soviet): คาซัคสถาน,คีร์กีซสถาน,เติร์กเมนิสถาน,ทาจิกิสถาน,อุซเบกิสถาน
- ตะวันตก (ตะวันออกกลาง, Middle East): จอร์เจีย,จอร์แดน,ซีเรีย,ไซปรัส,ตุรเกีย,เลบานอน,อาร์มีเนีย,อาเซอร์ไบจาน,อิรัก,อิสราเอล,อิหร่าน
- ตะวันตกเฉียงใต้ (อาหรับ, Arab): กาตาร์,คูเวต,ซาอุดีอาระเบีย,บาห์เรน,สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์,เยเมน,โอมาน
- ตะวันออก (ตะวันออกไกล, Far East): เกาหลีใต้,เกาหลีเหนือ,จีน,ญี่ปุ่น,มองโกเลีย
- ตะวันออกเฉียงใต้ (อินโดจีน, Indochina): กัมพูชา,ติมอร์-เลสเต,ไทย,บรูไน,พม่า,ฟิลิปปินส์,มาเลเซีย,ลาว,เวียดนาม,สิงคโปร์,อินโดนีเซีย
- ใต้ (คาบสมุทรอินเดีย, Indian): เนปาล,บังกลาเทศ,ปากีสถาน,ภูฏาน,มัลดีฟส์,ศรีลังกา,อัฟกานิสถาน,อินเดีย
- ยุโรป (Europe) (สีน้ำเงิน) 43 ประเทศ
- เหนือ (สแกนดิเนเวีย, Scandinavia): เดนมาร์ก,นอร์เวย์,ฟินแลนด์,สวีเดน,ไอซ์แลนด์
- ตะวันตก (กลุ่มภาษาเจอร์มานิก, Germanic): เนเธอร์แลนด์,เยอรมนี,ลักเซมเบิร์ก,ลีชเทินชไตน์,สวิตเซอร์แลนด์,สหราชอาณาจักร,ออสเตรีย,ไอร์แลนด์
- ใต้ (กลุ่มภาษาโรมานซ์, Romance): ซานมารีโน,เบลเยียม,โปรตุเกส,ฝรั่งเศส,มอลตา,โมนาโก,สเปน,อันดอร์รา,อิตาลี
- ตะวันออกเฉียงเหนือ (บาลติก, Baltic): ลัตเวีย,ลิทัวเนีย,เอสโตเนีย
- ตะวันออก (กลุ่มภาษาสลาวิก, Slavic): เช็กเกีย,บัลแกเรีย,เบลารุส,โปแลนด์,มอลโดวา,ยูเครน,รัสเซีย,โรมาเนีย,สโลวาเกีย,ฮังการี
- ตะวันออกเฉียงใต้ (บอลข่าน, Balkan): กรีซ,โครเอเชีย,เซอร์เบีย,บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา,มอนเตเนโกร,มาซิโดเนียเหนือ,สโลวีเนีย,แอลเบเนีย
- แอฟริกา (Africa) (สีเหลือง) 54 ประเทศ
- เหนือ: ตูนิเซีย,มอริเตเนีย,โมร็อกโก,ลิเบีย,อียิปต์,แอลจีเรีย
- ตะวันตก: กานา,กาบูเวร์ดี,กินี,กินี-บิสเซา,แกมเบีย,โกตดิวัวร์,เซียร์ราลีโอน,เซเนกัล,โตโก,ไนจีเรีย,ไนเจอร์,บูร์กินาฟาโซ,เบนิน,มาลี,ไลบีเรีย
- ตะวันออก: คอโมโรส,เคนยา,จิบูตี,ซูดาน,ซูดานใต้,เซเชลส์,โซมาเลีย,แทนซาเนีย,มอริเชียส,มาดากัสการ์,ยูกันดา,รวันดา,เอธิโอเปีย,เอริเทรีย
- กลาง: กาบอง,คองโก,แคเมอรูน,ชาด,เซาตูแมอีปริงซีป,บุรุนดี,สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก,สาธารณรัฐแอฟริกากลาง,อิเควทอเรียลกินี
- ใต้: ซิมบับเว,แซมเบีย,นามิเบีย,บอตสวานา,มาลาวี,โมซัมบิก,เลโซโท,เอสวาตินี,แองโกลา,แอฟริกาใต้
- อเมริกาเหนือ (North America) (สีเขียว) 23 ประเทศ
- เหนือ/กลุ่มภาษาอังกฤษ (North/English): แคนาดา,สหรัฐอเมริกา
- ละติน/กลุ่มภาษาสเปน (Latin/Spanish): กัวเตมาลา,คอสตาริกา,นิการากัว,เบลีซ,ปานามา,เม็กซิโก,เอลซัลวาดอร์,ฮอนดูรัส
- หมู่เกาะคาริบเบียน (Caribbean): กรีเนดา,คิวบา,จาเมกา,เซนต์คิตส์และเนวิส,เซนต์ลูเชีย,เซนต์วินเซนต์และเกรนาดีนส์,ดอมินีกา,ตรินิแดดและโตเบโก,บาร์เบโดส,บาฮามาส,สาธารณรัฐโดมินิกัน,แอนทีกาและบาร์บิวดา,เฮติ
- อเมริกาใต้ (South America) (สีส้ม) 12 ประเทศ
- กายอานา,โคลอมเบีย,ชิลี,ซูรินาม,บราซิล,โบลิเวีย,ปารากวัย,เปรู,เวเนซุเอลา,อาร์เจนตินา,อุรุกวัย,เอกวาดอร์
- ออสเตรเลีย (Australia) (สีม่วง) 14 ประเทศ
- เกาะขนาดใหญ่: นิวซีแลนด์,ปาปัวนิวกินี,ออสเตรเลีย
- หมู่เกาะเมลานีเซีย (Melanesia): ฟีจี,วานูวาตู,หมู่เกาะโซโลมอน
- หมู่เกาะไมโครนีเซีย (Micronesia): คิริบาส,นาอูรู,ปาเลา,ไมโครนีเชีย,หมู่เกาะมาร์แชลล์
- หมู่เกาะโพลีนีเซีย (Polynesia): ซามัว,ตองงา,ตูวาลู
- แอนตาร์กติกา (Antarctica) (สีฟ้า) 0 ประเทศ