ดาวฤกษ์

*เรื่องนอกกรอบ: เรื่องนี้อยู่นอกกรอบของสารานุกรมนี้ จะมีข้อมูลพื้นฐานเพียงบางส่วนเท่านั้น

ดาวฤกษ์ คือ วัตถุที่มีมวลมากพอที่จะทำให้เกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์หลอมรวมไฮโดรเจนจากแรงโน้มถ่วง พลังงานจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ทำให้เกิดความร้อนและแสง

มวลขั้นต่ำของดาวฤกษ์อยู่ที่ 0.08 Msun โดยหน่วยมวลของดวงอาทิตย์ 1 Msun = 2E30 kg

ดาวฤกษ์ที่อยู่ในระยะ 10 Pm ของโลกมีเพียงดวงเดียว คือ ดวงอาทิตย์

นอกจากดวงอาทิตย์ มีดาวฤกษ์ 9095 ดวงที่มองเห็นได้จากโลกด้วยตาเปล่า (สว่างกว่า 6.5) และวัตถุอื่นนอกระบบสุริยะบางวัตถุก็สามารถมองเห็นได้เช่นกัน

1 ปีแสง = 9.46 Pm เป็นระยะที่แสงเคลื่อนที่ใน 1 ปีแสง = 0.300 Gm/s x 365 x 24 x 3600 s
1 พาร์เซก = 30.9 Pm เป็นระยะที่เกิดพาราแลกซ์ 1 พาร์เซก = 150 Gm x 180 x 3600 / 3.14
1 พาร์เซก = 3.26 ปีแสง
พาร์เซก (pc) ย่อมาจาก พาราแลกซ์เซกคันด์ (parallax second) หมายถึง ระยะทางที่ทำให้เกิดพาราแลกซ์ 1 พิลิปดา (as: arcsecond) เมื่อมองจากโลก
พาราแลกซ์เกิดจากตำแหน่งของโลกที่เปลี่ยนไปครึ่งปี ทำให้เห็นดาวที่อยู่ใกล้เปลี่ยนตำแหน่งไปเมื่อเทียบกับดาวที่อยู่ไกล

ดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้ที่สุด คือ Proxima Centauri มีพาราแลกซ์ 768 mas คิดเป็น 1.30 พาร์เซก = 4.24 ปีแสง = 40.2 Pm

ดาวฤกษ์ที่อยู่ไกลที่สุดที่วัดได้ด้วยวิธีการพาราแลกซ์นั้น ถูกจำกัดโดยความแม่นยำในการวัดตำแหน่งดาว ซึ่งพัฒนาตามเทคโนโลยีของกล้องโทรทรรศน์

• 300 as (ตาเปล่า)
• 300 mas (การวัดครั้งแรก ดาว 61 Cygni โดย Bessel ในปี 1838)
• 100 mas (1900s)
• 50 mas (1970s)
• 10 mas (กล้องโทรทรรศน์บนพื้นโลก 1990s)
• 1 mas (กล้องโทรทรรศน์อวกาศ Hipparcos 1989)
• 0.02 mas (กล้องโทรทรรศน์อวกาศ Gaia 2013)

ระบบดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด 10 ระบบ ได้แก่

อันดับ	ดาว/ระบบดาว	ระยะห่าง (ปีแสง)	ความสว่าง	สี	ข้อมูล
1	Alpha Centauri	4.4	11.0,0.0,1.4	M,G,K	*
2	Barnard's Star	5.9	9.5	M	-
3	Wolf 359	7.8	13.5	M	-
4	Lalande 21185	8.3	7.5	M	-
5	Sirius (Alpha Canis Major)	8.6	-1.4,8.4	A,D	ดาวที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้า
6	Luyten 726-8	8.7	12.4,13.3	M,M	-
7	Ross 154	9.7	10.4	M	-
8	Ross 248	10.3	12.3	M	-
9	Epsilon Eridani	10.5	3.7	K	ดาวเดี่ยวที่คล้ายดวงอาทิตย์ที่ใกล้ที่สุด
10	Lacaille 9352	10.7	7.4	M	-

*Alpha Centauri ประกอบด้วยดาว 3 ดวง เรียกชื่อ Proxima,A,B โดย Proxima อยู่ใกล้ที่สุด 4.2 ปีแสง มีคาบโคจรรอบระบบดาวคู่ A,B ประมาณ 1 ล้านปี ซึ่งดาวคู่ A,B โคจรรอบกันเพียง 80 ปี

---

ประเภทของดาวฤกษ์

ดาวฤกษ์ที่กำลังหลอมรวมไฮโดรเจนที่แกน เรียกว่า ดาวแถบหลัก แบ่งออกเป็น 7 สีหลัก ตามอุณหภูมิสี

ชื่อ	อุณหภูมิสี (1000 K)	สี	มวลเทียบดวงอาทิตย์	รัศมีเทียบดวงอาทิตย์	ความสว่างเทียบดวงอาทิตย์	ความเข้มของเส้นไฮโดรเจน	ปริมาณดาวเทียบกับแถบหลัก
O	≥ 30	ฟ้า	≥ 16	≥ 6.6	≥ 30,000	อ่อน	~0.00003%
B	10-30	ฟ้าขาว	2-16	1.8-6.6	25-30,000	กลาง	0.13%
A	7.5-10	ฟ้าขาว	1.4-2	1.4-1.8	5-25	เข้ม	0.6%
F	6.0-7.5	ขาว	1.0-1.4	1.2-1.4	1.5-5	กลาง	3%
G	5.2-6.0	เหลือง	0.8-1.0	0.9-1.2	0.6-1.5	อ่อน	8%
K	3.7-5.2	ส้มเหลือง	0.5-0.8	0.7-0.9	0.08-0.6	อ่อนมาก	12%
M	2.4-3.7	ส้มแดง	0.08-0.5	≤ 0.7	≤ 0.08	อ่อนมาก	76%
D	4-150	ขาว	0.2-1.4	0.01-0.03	0.01	อ่อนมาก	-

ดาวฤกษ์ แบ่งได้เป็น 5 ประเภทตามปฏิกิริยานิวเคลียร์หลอมรวมที่ทำได้ ตามมวลที่มากขึ้น

• มวล 0.08 Msun มากพอที่จะหลอมรวมไฮโดรเจน (1 H)
• มวล 0.5 Msun มากพอที่จะหลอมรวมฮีเลียมในช่วงสั้น (Helium flash)
• มวล 2 Msun มากพอที่จะหลอมรวมฮีเลียม (2 He)
• มวล 8 Msun มากพอที่จะหลอมรวมคาร์บอน (6 C)
• มวล 12 Msun มากพอที่จะหลอมรวมออกซิเจน (8 O, 10 Ne, 16 Si)

ดาวฤกษ์ แบ่งได้เป็น 3 ขนาดตามลักษณะเมื่อปฏิกิริยานิวเคลียร์สิ้นสุดลง

• ดาวมวลน้อย ขนาด 0.08-0.5 Msun หรือ ดาวแคระแดง (Red dwarf)
  จะค่อยๆดับลงเป็นดาวแคระขาว (White dwarf) ที่แผ่ความร้อนที่เหลืออยู่ออก แต่ดาวมวลน้อยจะเกิดปฏิกิริยานิวเคลียร์ได้นานราวล้านล้านปี ซึ่งมากกว่าอายุของจักรวาล 14 พันล้านปี จึงยังไม่พบดาวแคระขาวจากดาวมวลน้อยที่ดับลง
• ดาวมวลกลาง ขนาด 0.5-8 Msun หรือ ดาวแคระเหลือง (Yellow dwarf)
  หลังจากแรงดันจากปฏิกิริยานิวเคลียร์หมดลงในราวหลายพันล้านปี แกนฮีเลียมจะยุบลง แต่ชั้นนอกจะขยายขึ้นด้วยความร้อน กลายเป็นดาวยักษ์แดง (Red giant) ก่อนจะเย็นลงเหลือเพียงแกนฮีเลียม เป็นดาวแคระขาวในที่สุด
• ดาวมวลมาก ขนาด 8-100 Msun หรือ ดาวขนาดยักษ์ (Giant)
  มีสีฟ้า จากการปฏิกิริยานิวเคลียร์หลอมรวมอย่างรวดเร็ว และหมดลงในเวลาเพียงหลายสิบล้านปี สิ้นสุดลงด้วยการยุบตัวอย่างรวดเร็ว ระเบิดเป็นซุปเปอร์โนวา (Supernova) เหลือแกนบางส่วนเป็นดาวนิวตรอน (Neutron star) หรือหลุมดำ (Black hole)